Steeds minder kinderen worden opgevangen bij een onthaalouder in de buurt. Waar vroeger één op drie opvangplaatsen in de gezinsopvang was, is dat vandaag nog maar één op vijf. En als er niets verandert, zal dit aantal alleen maar verder dalen. Cd&v trekt aan de alarmbel en legt een actieplan op tafel om kleinschalige kinderopvang een toekomst te geven in Vlaanderen. “Ouders moeten voor de opvang van hun kindje zelf de keuze kunnen maken: voor een vertrouwde, kleinschalige opvang dicht bij huis of voor een groter kinderdagverblijf. Die vrije keuze staat vandaag onder druk”, zegt initiatiefneemster Katrien Schryvers.
Gezinnen in Vlaanderen hebben de keuze tussen een groepsopvang (de zogenaamde crèche) of een gezinsopvang (de onthaalouder). “Dat gezinnen in Vlaanderen zelf die keuze kunnen maken is belangrijk”, zegt Vlaams parlementslid Katrien Schryvers. “Sommige ouders kiezen bewust voor een warme, huiselijke context waar hun kindje in een kleine groep en door een vast gezicht wordt opgevangen. Ook nabijheid speelt een belangrijke rol: opvang in de eigen buurt maakt het combineren van werk en gezin voor veel ouders gemakkelijker.”
Die vrije keuze staat vandaag onder druk: waar in 2014 nog 71 procent van de opvanglocaties een gezinsopvang was, is dat vandaag nog slechts 54 procent. Het aantal onthaalouders daalt jaar na jaar en nieuwe plaatsen volgen onvoldoende. Tegelijk wordt de groepsopvang almaar groter en geconcentreerder. Volgens cd&v bevoordeelt het huidige model grote opvanglocaties en dreigt een verschraling van het kinderopvanglandschap. Zo gingen maar liefst 21,6 procent van de 3.936 nieuwe inkomensgerelateerde kinderopvangplaatsen die eind 2025 werden toegekend, naar één grote commerciële speler.
Cd&v wil dit tegengaan en legt een actieplan op tafel om de toekomst van kleinschalige kinderopvang te verzekeren in Vlaanderen.
Sterk werknemersstatuut voor onthaalouders
Sinds 2015 kunnen onthaalouders overstappen van het sui generisstatuut, waarbij onthaalouders geen loon maar een onkostenvergoeding ontvangen, naar het werknemersstatuut.
“Maar als we willen dat onthaalouders overstappen naar een werknemersstaat, moet dit natuurlijk voldoende aantrekkelijk zijn en dat is vandaag niet zo”, stelt Schryvers. “Onthaalouders werken vandaag niet aan dezelfde voorwaarden als kinderbegeleiders in de groepsopvang: het loon ligt lager, ze bouwen geen anciënniteit op, krijgen geen eindejaarspremie,… Dat zet druk op de instroom én het behoud van onthaalouders”, duidt Schryvers. Daarom pleit cd&v voor gelijke inkomens- en arbeidsvoorwaarden binnen de volledige kinderopvangsector, waarbij onthaalouders een vergelijkbaar inkomen moeten kunnen verwerven als kinderbegeleiders. Net zoals in de aanbevelingen van de Toekomstgroep staat.
Laat onthaalouders samenwerken
Naast gezinsopvang in de eigen woning moet het ook mogelijk zijn voor twee of meer onthaalouders om samen een kleinschalige opvang in huiselijke sfeer te organiseren. Zoals het beleid nu voorzien is, moeten onthaalouders die in de toekomst willen samenwerken zich verplicht omvormen tot een reguliere groepsopvang. Ze kunnen dus geen onthaalouder blijven. De kleinschalige kinderopvang met samenwerkende onthaalouders dreigt zo te verdwijnen: een groepsopvang met slechts twee kinderbegeleiders is simpelweg niet rendabel omwille van de vele voorwaarden waaraan een groepsopvang moet voldoen. Bovendien zijn er ook samenwerkende onthaalouders die de opvang in de eigen woning organiseren, en voor wie omschakeling naar een grote groepsopvang praktisch onmogelijk is.
Cd&v wil de eigenheid van een kleinschalig kinderopvanginitiatief behouden. Concreet stelt cd&v daarom voor: Maak mogelijk dat onthaalouders ook kleinschalige kinderopvang kunnen organiseren, waarbij twee of meer onthaalouders maximaal 14 kinderen kunnen opvangen, in de eigen woning of op een andere huiselijke locatie dan de eigen woning.
Een aangepast subsidiemechanisme voor organisatoren gezinsopvang
Cd&v wijst ook op een fundamenteel probleem in de financiering van gezinsopvang. Vandaag zijn de subsidies voor overkoepelende organisatoren afhankelijk van het aantal effectief opgevangen kinderen, terwijl het loon van onthaalouders vastligt. Dat zorgt voor een scheeftrekking: wanneer een onthaalouder tijdelijk minder kinderen opvangt, moet de overkoepelende organisatie zelf bijpassen om het loon te kunnen betalen. Uit een bevraging bij organisatoren blijkt bovendien dat velen twijfelen om nog verder in te zetten op gezinsopvang, net omwille van die financiële onzekerheid. “Dit zal op termijn leiden tot het afbouwen van opvangplaatsen bij onthaalouders en dat kan absoluut niet de bedoeling zijn”, waarschuwt Schryvers. Cd&v wil daarom het subsidiemechanisme aanpassen en niet meer afhankelijk maken van schommelingen in de bezetting.
Meer ondersteuning en omkadering
Onthaalouders nemen doorgaans op hun eentje de zorg op voor een groep kinderen en dragen een grote verantwoordelijkheid. Daarom is het cruciaal dat zij goed ondersteund worden. “De verwachtingen voor onthaalouders zijn hoog en er moet terecht aan strenge normen voldaan worden. Maar wie kwaliteit vraagt, moet ook investeren in begeleiding en ondersteuning”, stelt Schryvers. Cd&v pleit daarom voor een versterking van de diensten gezinsopvang, zodat onthaalouders beter ondersteund worden in hun dagelijkse werking.
Daarnaast wijst Schryvers op de beloofde renovatiepremie van 3.000 euro, die nog steeds niet beschikbaar is. Dat minister Gennez een jaar geleden plots besliste de premie te schrappen, is voor cd&v onbegrijpelijk en getuigt van weinig respect voor onthaalouders. Onder druk van cd&v veranderde de minister het geweer toch weer van schouder, maar op concrete uitbetaling blijft het wachten. Nu er duidelijkheid is over de fiscale vrijstelling, moet de premie er echt op heel korte termijn komen. Het getalm hierrond duurt al te lang
Duidelijke keuze voor gezinnen
Cd&v wil met dit concrete actieplan de toekomst van kleinschalige kinderopvang in Vlaanderen verzekeren. “Vanuit cd&v hebben we tijdens de Vlaamse regeringsonderhandelingen gestreden voor extra middelen voor de kinderopvang en voor bijkomende plaatsen. In budgettair krappe tijden is gezinsopvang ook budgettair interessanter: een kinderopvanglandschap met enkel grootschalige groepsopvang biedt niet alleen minder keuze voor ouders maar is ook een bijzonder duur systeem voor de overheid”, besluit Schryvers. “Onthaalouders verdienen respect, waardering en een eerlijk loon. En ouders verdienen echte keuzevrijheid. Dat is de samenleving waar cd&v voor strijdt: sterke gezinnen, zorg dicht bij huis en buurten waar mensen elkaar kennen. Kleinschalige kinderopvang past daar perfect in.”
