Vooraleer er mag worden overgegaan tot crematie na een overlijden moeten momenteel twee artsen de doodsoorzaak vaststellen. Zo’n tweede schouwing leidt echter zelden tot nooit tot het onthullen van een verdacht overlijden. Voor nabestaanden betekent dit soms onnodig langer wachten, voor gemeenten brengt het heel wat extra kosten mee en voor huisartsen betekent ze extra druk in een al overladen agenda.
Cd&v wil de tweede controle als regel afschaffen en enkel uitvoeren in bepaalde omstandigheden. “Zo kunnen we de druk op huisartsen verlichten en de procedure goedkoper, vlotter en efficiënter laten verlopen”, zegt Schryvers.
Veiligheidsoverwegingen
Bij elk overlijden moet een arts een attest opstellen om het overlijden te bevestigen. Hierin moet ook de doodsoorzaak worden vermeld. Wanneer men daarna voor een crematie kiest in plaats van voor een begraving – en dat gebeurt al in meer dan drie vierde van de overlijdens – gelden er bijkomende verplichtingen. Zo zal de ambtenaar van de burgerlijke stand die de aanvraag tot crematie ontvangt, een tweede arts aanstellen om de doodsoorzaak nogmaals vast te stellen.
De reden voor die tweede controle is duidelijk. Vooraleer de crematie kan gebeuren, moet er absolute zekerheid zijn dat het niet gaat over een verdacht overlijden. Eens de crematie gebeurd is, en er rijzen toch nog twijfels, is nader onderzoek immers niet meer mogelijk.
Duur en belastend pro-forma onderzoek
De voorbije jaren stelden zowel uitvaartondernemers, artsen als juristen meermaals vragen over het nut van die dubbele attestering. De tweede controle zou ook niet altijd even grondig gebeuren en vaak beperkt blijven tot een louter visueel onderzoek. “Het zijn meestal huisartsen die die tweede schouwing uitvoeren. Zij geven zelf aan dat zij niet gespecialiseerd zijn in forensische geneeskunde. In de praktijk blijkt het resultaat van die controle dus heel vaak een pro-forma advies van een niet-gespecialiseerde geneesheer, waardoor de kans dat die toch nog een verdacht overlijden aan het licht brengt, bijzonder klein is. Dat bevestigden zowel het College van procureurs-generaal als de administratie van de minister. Zij hebben geen weet van situaties waarin de categorisering van het overlijden na de tweede schouwing plots veranderde”, aldus Vlaams parlementslid Katrien Schryvers, “Bovendien weten we allemaal dat de agenda’s van de huisartsen ook zonder deze bijkomende opdracht al heel goed gevuld zijn.”
Daarnaast mag het tweede attest bij crematie pas na 24 uur worden afgeleverd. Die wachttijd is bedoeld om de tweede arts voldoende tijd te geven voor zijn vaststellingen, maar botst in sommige gevallen met de wensen van bepaalde geloofsgemeenschappen die een snelle uitvaart nastreven, ook wanneer zij voor crematie kiezen.
Tot slot is aan de tweede schouwing een prijskaartje verbonden. “De lokale besturen maken daarvoor afspraken met de huisartsen”, weet Schryvers, “En die moeten natuurlijk vergoed worden. Maar als zo’n onderzoek in de praktijk weinig zinvol blijkt, dan zijn dat middelen die een gemeente nuttiger zou kunnen inzetten.”
Modernisering
In het parlement pleitte Schryvers al meermaals om de veralgemeende tweede controle af te schaffen en daar wordt nu werk van gemaakt door bevoegd minister Hilde Crevits. Zij kondigt aan dat op korte termijn werk zal worden gemaakt van het uitzuiveren van deze manier van werken.
“Een werkgroep bestaande uit arts-specialisten, het Departement Zorg, het Agentschap Binnenlands Bestuur en de VVSG werkt momenteel aan een grondige hervorming van de huidige procedure voor de tweede schouwing. Het uitgangspunt is dat een tweede schouwing niet langer automatisch verplicht wordt bij elke crematie, maar enkel in welbepaalde gevallen. Zo zou ze niet nodig zijn wanneer het overlijden plaatsvond in een medisch gecontroleerde omgeving, zoals een ziekenhuis, of in het kader van euthanasie. Daarnaast onderzoekt de werkgroep hoe de kwaliteit van de tweede schouwingen verder kan worden verhoogd en of een uniforme kostprijs kan worden ingevoerd. De nieuwe regelgeving moet nog voor de zomer worden voorgelegd aan de Vlaamse Regering”, duidt Schryvers.
Vlaams parlementslid Katrien Schryvers is tevreden: “België is het enige West-Europese land waar bij crematie nog een veralgemeende tweede schouwing wordt verricht. Het is nu goed dat daarvan wordt afgestapt: een belangrijke stap in het streven naar meer administratieve vereenvoudiging. De doelstelling van de tweede controle is duidelijk: mogelijk verdachte overlijdens detecteren. Door die tweede controle voor crematie niet meer veralgemeend verplicht te maken, kunnen kosten bespaard worden voor de gemeenten en kan de werklast voor artsen verminderen. Tegelijkertijd kan meer de focus gelegd worden op die overlijdens die wel verdacht zijn en kan de kwaliteit van die controles worden opgetild. Efficiënter, doelgerichter, kwalitatiever en goedkoper dus. Ik ben tevreden dat minister Crevits op korte termijn werk zal maken van het aanpassen van een procedure, waarvan duidelijk is dat ze aan modernisering, vereenvoudiging en verbetering toe is.”
