De keuze voor een laatste rustplaats in de natuur is niet overal in Vlaanderen vanzelfsprekend, zo blijkt uit een bevraging van Vlaams parlementslid Katrien Schryvers (cd&v). Sinds eind 2016 kunnen gemeenten, dankzij een parlementair initiatief van Schryvers, een zone aanduiden op publiek domein waar assen van overledenen kunnen worden uitgestrooid of begraven in een biologisch afbreekbare urne. Sindsdien kozen in de provincie Antwerpen al minstens 340 mensen voor een laatste rustplaats in de natuur, zo blijkt uit een bevraging die Schryvers deed. Voor 249 van hen gebeurde dat in de gemeente Zoersel. 95 van deze laatsten waren inwoners van een andere gemeente.
Natuurbegraafplek
Een natuurbegraafplek is niet hetzelfde als een begraafplaats waar extra aandacht gaat naar een groene omgeving. Het gaat specifiek om een plekje in de natuur dat niet op de gemeentelijke begraafplaats ligt. “Dat kan een bos zijn, een stuk van een park, een duin…”, legt Vlaams parlementslid Katrien Schryvers (cd&v) uit. Op haar initiatief is de creatie van zo’n natuurbegraafplekken mogelijk sinds december 2016. “Specifiek is dat men er niet kan worden begraven”, gaat Schryvers verder, “Wel kan er as worden uitgestrooid of worden begraven in een biologisch afbreekbare urne. Als zo’n urne ook een stek van een boom bevat, ontstaat er uit de assen op de duur heel symbolisch een bos van nieuw leven.”
Wanneer de gemeente een natuurbegraafplek wil creëren in een natuur- of bosgebied waar de natuurbehoudsregeling geldt, is een machtiging nodig van het Agentschap Natuur en Bos (ANB). Als de natuurplek op een ander soort terrein ligt, is zo’n machtiging niet nodig. Tot op vandaag kende ANB zo al 23 machtigingen toe waarvan 11 in de provincie Antwerpen, zo blijkt uit info die Schryvers opvroeg via parlementaire vragen. In Zoersel en Putte gaat het over twee locaties. Ook in Pelt in Limburg is recent een tweede locatie opengegaan.
Het aantal natuurbegraafplekken stijgt jaar na jaar, al is de toename maar met mondjesmaat. Provincie Antwerpen biedt de meeste mogelijkheden tot een laatste rustplaats in de natuur. Momenteel buigt ANB zich ook over twee aanvragen, nl. voor een derde natuurbegraafplek in Zoersel en voor een in Gent.
Elk jaar meer
Vlaams parlementslid Schryvers richtte een bevraging aan de lokale besturen die sinds 2016 van ANB een machtiging kregen. Dertien lokale besturen vulden de bevraging in, waarvan 8 in de provincie Antwerpen. In die gemeenten zijn in totaal al twaalf natuurbegraafplekken met een machtiging in gebruik. 7 daarvan liggen in provincie Antwerpen. Daar krijgen elk jaar meer mensen een laatste rustplaats in het groen. Wat nu al vaststaat, is dat dit jaar voor het eerst de kaap van de 100 uitstrooiingen of begravingen zal worden overschreden.
Zoersel koploper
De tien Vlaamse lokale besturen die hierover gegevens stuurden, doen melding van in totaal 489 uitstrooiingen of begravingen van assen in een biologisch afbreekbare urne op 12 verschillende natuurbegraafplekken. 343 van deze mensen rusten in het Antwerpse, en daarvan maar liefst 249 in Zoersel, dat is 72,6 procent.
“Zoersel was dan ook de eerste gemeente die in 2018 zo’n natuurbegraafplek opende in deelgemeente Halle”, vertelt Schryvers, die naast Vlaams parlementslid ook burgemeester is in Zoersel, “En we volgden al snel, een jaar later, met een tweede in deelgemeente Sint-Antonius. Nu loopt er een aanvraag om ook in onze andere deelgemeente Zoersel eenzelfde aanbod te kunnen doen. We merken immers dat er echt wel vraag naar is.”
Dat laatste wordt ook in de Vlaamse cijfers aangetoond. “Van de 489 gevallen van uitstrooiing of begraving van assen op een natuurbegraafplek die in mijn bevraging werden gerapporteerd, waren er 140 mensen die in een andere gemeente woonden, dat wil zeggen 28,6%. In Zoersel gaat het daarbij zelfs om 95 niet-Zoerselaars op een totaal van 249, of maar liefst 38,3%. Het feit dat Zoersel de eerste was met zo’n natuurbegraafplek is daar ongetwijfeld niet vreemd aan”, aldus Schryvers.
Mensen gaan dus echt wel op zoek om de laatste wenst van hun dierbaren te kunnen inwilligen.
Duur voor niet-inwoners
De meeste gemeenten stellen hun natuurbegraafplek inderdaad open voor niet-inwoners, maar ze vragen daar wel een bijdrage voor. Die weerhoudt mensen echter niet om toch die keuze te maken. “Die bijdrage verschilt sterk van gemeente tot gemeente en loopt op sommige plaatsen toch wel hoog op”, constateert Schryvers. Van de elf gemeenten die hierover informatie gaven in de bevraging van Schryvers, legt Lummen de drempel voor niet-inwoners het laagst met 65 euro voor een laatste rustplaats op de begraafplek. Lanaken daarentegen rekent met 1200 euro een veelvoud door naar niet-inwoners. In provincie Antwerpen is Zoersel het goedkoopst, met een kost van 300 euro voor het begraven van een biologisch afbreekbare urne en 50 euro voor het uitstrooien van assen. Sint-Katelijne-Waver vraagt aan niet-inwoners 925 euro voor een laatste rustplaats in de gemeente en is daarmee het duurst.
De cijfers tonen aan dat de vraag naar natuurbegraafplekken leeft. Natuur kan heel helend zijn. Mensen kunnen ook om ecologische of symbolische redenen kiezen voor een laatste rustplaats in het groen.
“Wanneer er in de eigen gemeente geen natuurbegraafplek is, gaan heel wat mensen op zoek naar een gemeente waar het wel kan. Dat bevestigt de maatschappelijke vraag ernaar", aldus Schryvers, "Alleen hangt daar dan vaak een stevig prijskaartje aan vast. Een groter aanbod zou beter tegemoet komen aan de vraag, en ook meebrengen dat er geen financiële drempels zijn. Dat zou de Vlaming meer vrije keuze bieden over zijn of haar laatste rustplaats.”
“Onze overledenen een respectvolle laatste rustplaats geven, is wat ons mensen maakt”, besluit Schryvers. Zij moedigt daarom lokale besturen aan om zo veel mogelijk zelf werk te maken van een natuurbegraafplek en zo de drempels weg te nemen en meer keuzevrijheid te creëren.
