Het Vlaams regeerakkoord voorziet in een evaluatie en actualisatie van het decreet op de begraafplaatsen en de lijkbezorging. Vlaams volksvertegenwoordiger Katrien Schryvers, die het thema al heel wat jaren op de agenda zet, geeft alvast een voorzet met een nieuwe conceptnota.

1-11-2020

Afscheid nemen van een dierbare is een zeer ingrijpende gebeurtenis. Het geven van een persoonlijke toets aan dat afscheid kan bijdragen aan het rouwen. Vlaams volksvertegenwoordiger Katrien Schryvers nam daarom in het verleden reeds heel wat initiatieven die de mogelijkheid tot het geven van een persoonlijke invulling bij dit afscheid verruimen, zoals de mogelijkheid van ouders om hun levenloos geboren kindjes te laten begraven of cremeren ook als de zwangerschapsduur van 12 weken nog niet werd bereikt, de opname van de keuze in welke gemeente men wenst begraven te worden in de laatste wilsbeschikking, of de mogelijkheid voor gemeenten om zones af te bakenen buiten de begraafplaats waar de as kan worden uitgestrooid of waar de as in een afbreekbare urne kan worden begraven. Maar de samenleving evolueert voortdurend en de wens om van nieuwe technieken en mogelijkheden gebruik te kunnen maken groeit. Daarom doet Schryvers nu bijkomende voorstellen om de regelgeving over begraven verder te actualiseren. Aan de basis ligt haar eerder parlementair werk, haar contacten met de sector en een nieuwe bevraging die zij deed bij de lokale besturen einde 2019.

1. Een laatste rustplaats in de natuur

Sedert 2017 is het dankzij een parlementair initiatief van Vlaams volksvertegenwoordiger Katrien Schryvers mogelijk voor de lokale besturen om, buiten de officiële begraafplaats, zones in het openbaar domein (bv. een bos, een duin) af te bakenen waar as kan worden uitgestrooid of biologisch afbreekbare urnen kunnen worden begraven. Zo werden bijvoorbeeld in Zoersel, de gemeente van Schryvers, reeds twee natuurbegraafplaatsen geopend in een ongerept stukje groen. “Het aantal mensen dat daar al een laatste rustplaats vroeg, wijst erop dat er zeker maatschappelijke vraag naar is,” zegt Schryvers. “Sedert maart 2018, de opening van de eerste natuurbegraafplaats in deelgemeente Halle en heden, werden er in totaal op de 2 plaatsen 19 asverstrooiingen gedaan in de natuur en 13 biologisch afbreekbare urnes begraven. In deze urnes wordt er vaak ook mee een stekje van een boom geplant. Deze symboliek van nieuw leven  geeft rouwende families duidelijk troost.” Uit een bevraging die Schryvers eind 2019 deed bij de lokale besturen, bleek dat bijna een kwart van de gemeenten plannen had voor of overwoog een natuurbegraafplaats in te richten. 

“Met de aanduiding van een zone door de gemeenteraad stopt het echter niet,” aldus Schryvers. “De aanvraag van een gemeente voor inrichting van een natuurbegraafplaats moet ook worden beoordeeld door het Agentschap Natuur en Bos, en dit op basis van een interne richtlijn.” Schryvers roept op om de aanleg van natuurbegraafplaatsen verder te faciliteren en zoveel mogelijk de bestaande drempels die de aanleg ervan zouden kunnen hypothekeren of vertragen, weg te nemen.

2. Gebruik van nieuwe technieken

Momenteel is het enkel toegestaan om overledenen te begraven of te cremeren. Steeds meer winnen echter ook andere technieken aan belangstelling, en ook de uitvaartsector zelf staat open om dergelijke nieuwe procedés toe te passen. De Gezondheidsraad van Nederland heeft uitvoerig onderzoek gedaan naar dergelijke alternatieve technieken, in het bijzonder naar de veiligheid, de duurzaamheid en de waardigheid ervan. De conclusie luidde dat technieken zoals resomatie, ook wel aquamatie of verwateren genoemd, aan deze voorwaarden voldoen. Momenteel is dit al toegestaan in bepaalde delen van Canada, de Verenigde Staten, Mexico, Australië en Zuid-Afrika. Een andere techniek is  humusatie, waarbij het stoffelijk overschot wordt gecomposteerd in stro, gedroogd gras, houtsnippers en dode bladeren. Na een jaar tijd zouden de menselijke overschotten volledig zijn opgegaan in de natuur, met uitzondering van het skelet, dat dan kan worden fijngemalen en verzameld in een urne.

“Vlaanderen zelf heeft nooit initiatief genomen tot onderzoek naar nieuwe technieken, maar volgt wel de ontwikkelingen in het buitenland,” vernam Schryvers in antwoord op verschillende parlementaire vragen, “Vooraleer zulke nieuwe technieken toe te laten is het inderdaad van groot belang om na te gaan wat de milieu-impact is én of ze ook de ethische toets kunnen doorstaan.”

Daarom dringt Schryvers erop aan om verder onderzoek te doen naar de milieu-impact, alsook een ethische inschatting door het Belgisch Raadgevend Comité voor Bio-ethiek. “Op basis daarvan kunnen dan verdere beslissingen worden genomen om eventueel andere technieken dan begraven en cremeren mogelijk te maken,” aldus Schryvers, “Mensen denken immers steeds meer bewust na over de bestemming van hun lichaam na de dood. Het aanbieden van nieuwe technieken zou bijkomende keuzevrijheid kunnen bieden.”

3. Lichaam voor de wetenschap

De elementen die opgenomen kunnen worden in een laatste wilsbeschikking werden de voorbije jaren stelselmatig uitgebreid. Het gaat dan onder meer over de keuze voor begraven of cremeren, de keuze van het levensbeschouwelijk ritueel of de manier van lijkbezorging. De wens dat iemand zijn lichaam wil schenken aan de wetenschap behoort thans niet tot die mogelijkheden. Die keuze moet men kenbaar  maken door middel van een wilsverklaring die men bezorgt aan de instelling waaraan men zijn lichaam wenst te schenken. “In de praktijk komt het evenwel nogal eens voor dat de nabestaanden niet op de hoogte zijn van deze wens van de overledene en dat de betrokken instelling geen kennis heeft van het overlijden, en dat zo de wens van de gestorvene ongewild niet wordt gevolgd,” aldus Schryvers. Zij stelt daarom voor om het mogelijk te maken om ook deze laatste wens op te nemen in de laatste wilsbeschikking, die wordt geregistreerd in het bevolkingsregister. Het invullen van een verklaring bij de gemeente volstaat dan.

4. Afscheid voor behoeftigen

Iedereen heeft recht op een respectvol afscheid, ook wie daar niet zelf voor kan zorgen of geen nabestaanden heeft die daarvoor kunnen zorgen. De regelgeving voorziet dan ook dat de lokale besturen de lijkbezorging ten laste moeten nemen van behoeftige personen. “Het begrip ‘behoeftige’ is echter voor interpretatie vatbaar,” aldus Schryvers. Uit de bevraging die het parlementslid deed blijken ook nog steeds grote verschillen in de manier waarop steden en gemeenten een afscheidsdienst voor een behoeftige invullen. Het garanderen van een minimale dienstverlening, uit respect voor de overledene, alsook een duidelijke omschrijving van wat wordt verstaan onder ‘behoeftige’ lijken daarom zeker wenselijk.

5. Mensen zonder nabestaanden

“Steeds meer mensen overlijden zonder in hun directe omgeving familieleden of bekenden die de lijkbezorging organiseren,” zo weet Schryvers nog, “Redenen hiervoor kunnen zijn dat mensen geen bloed- of aanverwanten hebben, maar ook de gezinsverdunning, de internationalisering en de verdunning van het sociaal weefsel zijn daar mee oorzaak van.” Schryvers pleit daarom voor een gegarandeerde tussenkomst van de  lokale besturen om te voorzien in een waardig afscheid als er een aantal dagen na een overlijden niemand initiatief heeft genomen voor een lijkbezorging, behoudens bijzondere redenen, zoals de niet-vrijgave van een lichaam door het parket. 

 

Deze en nog andere voorstellen nam Schryvers op in een conceptnota die ze deze week indient in het Vlaams Parlement. Ze hoopt dat haar voorstellen mee kunnen besproken worden bij de geplande evaluatie en actualisatie van de regelgeving op de begraafplaatsen en de lijkbezorging. “Al jaren houd ik me in mijn parlementair werk ook bezig met het thema begraafplaatsen en lijkbezorging,” zo besluit ze, “Daarbij zorgde ik al mee voor diverse aanpassingen van het decreet, zoals de natuurbegraafplaatsen of de sterretjesweides. De waardigheid van de overledene en de invulling van persoonlijke wensen als hulp bij het rouwen staan daarbij voorop. Met mijn conceptnota hoop ik bij te dragen aan de geplande evaluatie van de huidige regelgeving.”

    Welkom bij CD&V. Onze websites maken gebruik van cookies om jouw gebruikservaring te optimaliseren. Lees onze Cookies Policy voor meer informatie. Ons cookiebeleid en deze voorkeuren gelden voor alle CD&V-websites. Door op 'Akkoord' te klikken, ga je akkoord met de geselecteerde cookies.